Dames en heren,
Mijn naam is Harry Buseman, en sinds juli vorig jaar ben ik voorzitter van het 4 en 5 mei comité Velsen. Samen met mijn mede comité leden zet ik me in voor het herdenken op 4 mei en het vieren van de vrijheid op 5 mei.
Vandaag zijn we hier samen om met elkaar te herdenken. Maar wat is herdenken precies. En wie herdenken we? Veel mensen denken aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Veelal gaat het dan om mannen en vrouwen die deel uitmaakten van het verzet. Hun heldhaftige daden staan ons bij en worden in boeken, films of toneelvoorstellingen verbeeld en verteld. Ook de holocaust raakt ons diep. Joodse landgenoten die uit hun huizen werden gehaald, naar een concentratiekamp werden afgevoerd en niet meer terugkwamen.
Maar denken we ook aan slachtoffers zoals Roma en Sinti, leden van de LHBTI+ gemeenschap, mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking? Of aan het ‘stille verzet’. Of aan militairen die tijdens latere oorlogen en vredesmissies zijn omgekomen? De herdenking kent geen vastomlijnde principes. We kunnen stilstaan bij alle slachtoffers; en eenieder doet dat – in stilte – op zijn of haar wijze. Ik ben er trots op dat we dat in vrede en vrijheid kunnen doen.
De oorlog kent vele slachtoffers. In het bezette Nederland leefde men in voortdurende angst. Hoelang gaat de oorlog nog duren? Waar kunnen we eventueel onderduiken? Hoe kom ik aan eten? Als we maar niet gebombardeerd worden……..?!
Die angsten en zorgen zullen alleen maar groter zijn geweest als je onderduikers in huis had, of stiekem naar Radio Oranje luisterde. En wat als je het niet met de onderduikers kon vinden? Of wat als er Duitsers of NSB’ers bij jou thuis ingekwartierd waren?
Al deze zorgen en angsten hebben heel lang doorgewerkt en hebben invloed gehad op het leven van families na de oorlog. Iedere familie heeft haar eigen oorlogsverhaal. Verhalen die niet altijd verteld zijn omdat de eerste generatie, de daaropvolgende generaties daarmee niet wilde belasten. Vele jaren na de oorlog blijven deze niet vertelde verhalen op enigerlei wijze naar boven komen.
Zelfs nog nadat de oorlog 81 jaar geleden eindigde! In de afgelopen maanden zijn we in contact gekomen met mensen van de 2de, 3de en zelfs 4de generatie die het oorlogsverleden van hun ouders of grootouders hebben uitgezocht en onderzocht. Zij vinden het van belang dat wij meer over dit oorlogsverleden te weten komen, door onder meer boeken te schrijven of lezingen te houden. Wij – als comité – willen hen hiertoe in de gelegenheid stellen en hun verhalen blijvend naar voren brengen tijdens bijeenkomsten als deze of via onze website. Zodat u als bezoeker kan meevoelen welke impact oorlog, bezetting, razzia’s of deportaties heeft gehad; niet alleen de mensen die het direct betrof maar ook de familie, vrienden of omstanders.
Het is aan ons allen om niet te vergeten en onze herinneringen aan de oorlog(en) te blijven doorvertellen. Dat is juist nu belangrijker dan ooit omdat veel van de mensen, die de oorlog hebben beleefd, niet meer onder ons zijn. Zij kunnen het niet meer doorvertellen. Dus zullen wij dit namens hen moeten doen want hoe kunnen we anders mensen – die gelukkig nimmer een oorlog hebben meegemaakt – laten ervaren wat oorlog maar ook vrijheid is. Splinter Chabot zei tijdens een van zijn presentaties: “Vrijheid is zuurstof. Zolang het er is merk je het niet. Pas als het er niet meer is weet je wat je mist”. Of zoals Lydia Moreira van Welzijn Velsen zei: “Vrijheid is iets om dankbaar voor te zijn en het vieren waard”. Wij hopen dat u zult nadenken en napraten over alle verhalen, die vandaag maar ook op andere dagen worden verteld. Op die manier zorgen we er met z’n allen voor dat het levend blijft en zelf kunnen bepalen wat vrede en vrijheid voor ons betekenen.
Dit jaar stellen we ‘vrouwen in het verzet’ centraal. We willen daarbij niet alleen onze blik richten op het gewapende verzet maar ook op het stille verzet; verzet dat nauwelijks als zodanig is/wordt herkend maar in de oorlog wel belangrijk is geweest zoals het rondbrengen van illegale krantjes, het vervoeren van Joodse mensen naar onderduikadressen of het maken en bezorgen van bonkaarten voor de onderduikers.
Veel van deze activiteiten werden door vrouwen gedaan. In de permanente tentoonstelling ‘Vrouwen in het Verzet’ in het Noord Hollands Archief te Haarlem wordt hieraan onder meer aandacht besteed. Er is inmiddels een hele lijst van vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog verzetswerk deden.
Over een aantal van deze moedige vrouwen krijgt u vandaag iets te horen. Vrouwen vertellen over vrouwen.
Sophie Poldermans, schrijfster van het boek ‘Desnoods met wapens’, zal dadelijk ingaan op de zusjes Oversteegen met wie Hannie Schaft in de oorlog samenwerkte. Freddie Oversteegen heeft jarenlang in de gemeente Velsen gewoond, en ligt begraven op begraafplaats De Biezen te Santpoort-Noord.
Mirjam Vrees-Mulder is de tweede spreekster tijdens deze bijeenkomst. Zij vond in het huis van haar ouders een platenkoffertje met aantekeningen over de oorlog. Deze vondst was nogal verrassend omdat er in de jaren daarvoor nooit over de oorlog werd gesproken. Ook Mirjam heeft een boek geschreven met de titel ‘De verzwegen koffer’.
Later vanavond – in de Dudokzaal – zal Bea Schadé (uit Santpoort-Noord) iets vertellen over het oorlogsverleden van haar oma. Als klein kind groeide ze op met de verhalen uit de oorlog. Recent heeft ze het verhaal van haar oma uitgezocht, en hierover een boek met de titel ‘Geen blik waardig’ geschreven.
Tussen de lezingen door kunt u luisteren naar muziek. Zojuist heeft de Zanggroep ‘Voices’ opgetreden. U krijgt later vanmiddag meer van dit koor te horen. Marco Edam, die vorig jaar het COC Songfestival voor de COC-afdeling Kennemerland won, zal het winnende lied ‘Schouders’ vanmiddag opnieuw ten gehore brengen. Dit lied gaat over de strijd die LHBTI’ers voor hun erkenning na de Tweede Wereldoorlog hebben moeten voeren.
Aan vele voorvechters van die strijd zijn we dankbaarheid verschuldigd. Sanne …… zal na de lezingen haar zelfgeschreven gedicht voordragen.